Lyngaland, eller Homsi som var det opphavlege namnet på dette området av Selandsgarden, har alltid hatt ein heilt særskild plass i utforskinga av det eldste jordbruket i Rogaland. Av dei fleire titals anlegga som den kjende jernaldersforskaren, Jan Petersen, undersøkte frå 1920 til begynninga av 1950-åra, er det få, om nokre, som kan måla seg med Lyngaland. Dette skuldast først og fremst at her låg enno hustuftene saman med mange av dei andre elementa på den førhistoriske garden (sjå fig.l). Dei to hustuftene og eit par mindre gravhaugar blei undersøkte i 1927 og i åra 1933-35. Sidan har anlegget lege urørd. l 1983 blei det 400 dekar store "Lyngaland landskapsvern- og fornminneområde" oppretta slik at heile gardsanlegget no er sikra for framtida.

Figur 1

Kva kan vi sjå?
Dei to husa har lege tett saman og parallelt i retning nordvest-søraust. Den lengste tufta er 63 m. Undersøkinga synte at Lyngaland blei rydda i romartid/ folkevandringstid. Nokre av skiljemurane i det lengste huset er truleg spor etter busetnad i vikingtid eller mellomalder. Rom nr. 2 nedanfrå, hadde inngang mot nord, medan rom 3 - 5 hadde inngang mot sør (sjå figur 2). Den minste tufta er 30 m lang og med inngang ut mot den opne plassen mellom husa.
Ut frå kveet mellom husa lengst i nordvest ligg geilen som ein hulveg. Etter omlag 50 m går geilen over i utgarden som femner eit innmarksområde på 120 - 140 mål.
Fleire reiner er spor etter åkerbruk. Spreidd over heile innmarka og særleg på flata søraust for husa, ligg det tett med haugar og røyser. Truleg så mange som 25 av desse er gravhaugar, medan her er 50 -60 rydningsrøyser. To av haugane blei undersøkte i 1935 (sjå figur 1). Det blei ikkje funne spor etter den eller dei gravlagde.

Figur 2

Kva levde folk av?
Det er ikkje råd å seia kor store areal av innmarka som blei tilsådd år om anna. Dei viktigaste kornslaga var nok bygg og havre. Det er grunn til å rekna med at husdyrgjødsla blei spreidd på innmarka. Husdyrhaldet har såleis vore av stor betydning, med ku, sau og geit som dei viktigaste dyreslaga i romartid og folkevandringstid. l tillegg truleg gris, hest og høns i vikingtid og mellomalder. Vi trur at jakt har spela ei større rolle her enn t.d. på det skoglause Låg-Jæren som allereie i løpet av dei første to-tre hundreåra e.Kr. hadde etter måten tett busetnad. Omfanget av jakt og fiske, og kva denne verksemda har hatt å seia for økonomien for dei som budde på Lyngaland, veit vi ingenting sikkert om.

Folk og dyr under same tak Dei murte ytterveggene syner oss storleiken på husa. lnnanfor murane var det truleg trevegg av ståande panel. Taket blei halde oppe av kraftige stolpar som anten sto på flate heller eller var grovne ned i jordgolvet og syner som stolpehol ved utgravinga. Stolpane stod parvis langsetter heile husa. Eldstader og funn kan hjelpa oss til å seia noko om korleis husa blei brukte. Busetjinga i fleine periodar gjer det ofte vanskeleg å seia noko heilt sikkert om dei einskilde romma. Figur 2 syner tre alternative løysingar for det lengste huset. Det minste huset har truleg berre vore brukt til menneskebustad. Fire, fem tusen skår av spannforma leirkar er den mest talrike funngruppa. Elles blei det funne spinnehjul, vevlodd, kvernsteinar, steikehelle, bryne, slagg og mykje anna. Av figur 2 går det fram korleis funna låg i det lengste huset.

Figur 3. Dei takberande stolpane stod langsetter husa.